ελεύθερο σχέδιο πανελλήνιες 2014

Το θέμα στο ειδικό μάθημα του ελευθέρου σχεδίου 2014 απαρτίζεται απο τρία σχετικά απλά αντικείμενα, τόσο στις φόρμες τους όσο και στις τονικές διαφορές τους, αλλά και στην υφή-ματιέρα. Ωστόσο, όπως γνωρίζουμε πολύ καλά, κάτι που είναι σχετικά απλό δεν είναι απαραίτητα και εύκολο, όπως και δεν είναι εύκολο για τον υποψήφιο που δεν έχει αναπτύξει αισθητικά και σχεδιαστικά κριτήρια να καταλάβει τι ακριβώς είναι αυτό που πρέπει να κάνει για να διεκδικήσει υψηλή βαθμολογία. Συνετό θα ήταν λοιπόν οι υποψήφιοι μαθητές να δώσουν την πρέπουσα σημασία στο μάθημα του γραμμικού σχεδίου στο οποίο εξετάζονται αύριο και να μην βασιστούν  στην υπο αμφισβήτηση  ‘επιτυχημένη’ απόδοσή τους στο ελεύθερο σχέδιο.

Ενδεικτικά αναφέρω μερικά απο τα ζητήματα που όφειλαν να λάβουν υπόψη τους οι υποψήφιοι για το θέμα του ελευθέρου σχεδίου:

  1. ΣΥΝΘΕΣΗ – Οι συνολικές διαστάσεις μέγιστος ύψος-μέγιστο πλάτος της σύνθεσης πρός σχεδίαση είναι ευνοϊκή για τις διαστάσεις του επίσης τετράγωνου χαρτιού απο σχεδόν κάθε οπτική γωνία. Αν λοιπόν ο υποψήφιος δεν κεντράρισε το θέμα ή δεν άφησε τα απαιτούμενα κενά τότε θα χάσει περισσότερες μονάδες απο ότι αν σχεδίαζε μια πιο περίπλοκη σύνθεση. Με λίγα λόγια θα έπρεπε να σχεδιάσει τα αντικείμενα έτσι ώστε να μήν είναι υπερμεγέθη και “ασφυκτιoύν”, (εκτός αν πρόκειται για ιδιαίτερα μικρά αντικείμενα, αποφεύγουμε να ξεπερνάνε στο σχέδιο μας το φυσικό τους μέγεθος), αλλά ούτε και μικρά διότι το παρασκήνιο εκτός απο λίγες σκιές δεν απαρτίζεται απο πολλές φόρμες και συχνά στην περίπτωση αυτή οι υποψήφιοι καταφεύγουν να το “βάψουν”, να το περάσουν δηλαδή έναν τόνο χωρίς να παρατηρούν και να ζωγραφίζουν τους απαλούς μετατονισμούς. Με αφορμή τα παραπάνω θα ήθελα να προβώ σε μια μεγάλης σημασίας διευκρίνιση…όταν λέμε “θέμα” δεν εννοούμε μόνο τα αντικείμενα αλλά και τον περιβάλλοντα χώρο, δηλαδή ότι χωράει μέσα στο χαρτί μας!
  2. ΜΕΤΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ – Όσα λιγότερα αντικείμενα αποτελούν την σύνθεση προς σχεδίαση και όσο πιο απλό είναι το σχήμα τους, τόσο πιο ακριβείς οφείλουμε να είμαστε στις μετρήσεις μας διότι, μιας και πρόκειται για καθαρά γεωμετρικά σχήματα, είναι εύκολο να εντοπίσουν οι βαθμολογητές τυχόν λάθη, τόσο στις αναλογίες των αντικειμένων, όσο και στις αναλογίες μεταξύ αυτών και των κενών ανάμεσά τους. Μιας και οι βαθμολογητές δεν ελέγχουν το σχέδιο συγκρίνοντάς το με το θέμα προς σχεδίαση απο την ακριβή θέση παρατήρησης κάθε υποψηφίου ξεχωριστά, ως έναν βαθμό, ιδίως όταν πρόκειται για σύνθεση πολλών αντικειμένων, μπορούν οι μαθητές να ‘κλέψουν’ ορισμένα λάθος μετρήματα αρκεί να τα προσαρμόσουν συνολικά. Στην συγκεκριμένη περίπτωση η καθαρότητα της φόρμας δεν επιτρέπει οποιαδήποτε έστω και αμυδρή παραμόρφωση.
  3. ΤΟΝΙΚΗ ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ – Τονικά επίσης οι σχέσεις είναι τόσο ξεκάθαρες, που αν δεν αποτυπωθούν εξίσου ξεκάθαρα τότε θα χαρακτηριστεί ως έλλειψη γνώσεων βασικών σχεδιαστικών στοιχείων και η πτώση στην βαθμολογία θα είναι κατακόρυφη. Αν πρέπει σε πρώτη φάση να ιεραρχήσουμε τονικά την σύνθεση, το μαύρο καπάκι είναι το πιό σκούρο αντικείμενο, αμέσως μετά ο ασημένιος κουβάς, ακολουθεί το παρασκήνιο και τέλος η γλάστρα αρκετά πιο ανοιχτή. Αυτή η ιεραρχία είναι καθολική ανεξάρτητα απο τυχόν ανοιχτόχρωμα σημεία στα σκούρα αντικείμενα ή σκουρόχρωμα στα ανοιχτά. Τον ρόλο ‘μπαλαντέρ’, θα μπορούσαμε να πούμε πως ‘παίζει’ ο ασημένιος κουβάς, όπου ανάλογα την θέση παρατήρησης, μπορεί να παρουσιάσει μαύρες περιοχές, όσο και στο καπάκι, αλλά και λευκές-κυρίως γυαλίσματα, όπως στην γλάστρα… ωστόσο, σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να χάσει την δεύτερη θέση στην τονική διαβάθμιση διότι μια τέτοια ενέργεια θα υποδήλωνε οτι ο υποψήφιος  επικεντρώθηκε περισσότερο στις εντάσεις, σκοτεινές ή φωτεινές, απο την συνολική εντύπωση του αντικειμένου. Επίσης, η γλάστρα πρέπει να φορμαριστεί και να σκιαγραφηθεί έστω και με πολύ ευαίσθητους μετατονισμούς και να μην μείνει τελείως λευκή, όμως τα πιο ανοιχτόχρωμα σημεία ανήκουν σε αυτό το αντικείμενο και πιθανόν κάποια γυαλίσματα στον κουβά ή στο καπάκι. Το παρασκήνιο θα πρέπει επίσης να σκιαγραφηθεί κατάλληλα και να εντοπιστούν αρκετές φόρμες, σκιές κυρίως των αντικειμένων…είναι πολύ σημαντικό για να κρατήσουμε την τονική ιεράρχηση όπως ορίσαμε παραπάνω, να βοηθήσουμε πότε τονίζοντας μια σκιά στο παρασκήνιο λίγο παραπάνω απο όσο την βλέπουμε και πότε να ανοίξουμε τονικά το καπάκι, έτσι ώστε παρόλο την έντονη σκούρα ‘παρουσία’ του, να μην παρουσιάζει πολύ έντονη διαφοροποίηση απο το παρασκήνιο. Η συγκεκριμένη ενέργεια θα αποτρέψει το καπάκι να ‘ξεκολλήσει’ τελείως απο το παρασκήνιο στο οποίο ανήκει και να έρθει στο προσκήνιο. Δεν φτάνει λοιπόν μόνο σχεδιαστικά να ορίσουμε την θέση των αντικειμένων προοπτικά, χρειάζεται κοφτερή ματιά και σωστές αποφάσεις ώστε να περάσουμε τα σωστά μηνύματα και τονικά. Αν για παράδειγμα κάποιος υποψήφιος χρωμάτισε κατάμαυρο το καπάκι και το παρασκήνιο πολύ απαλό γκρίζο, ακόμα και αν έχει σχεδιάσει και μετρήσει άψογα τα αντικείμενα, τονικά περνάει λάθος  μηνύματα όσον αφορά την προοπτική και οι βαθμολογητές θα τα αξιολογήσουν αρνητικά.
  4. ΜΑΤΙΕΡΑ, ΥΦΗ, ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ – Σε προηγούμενες εξετάσεις του συγκεκριμένου μαθήματος έχουμε δεί πολύ περίπλοκες συνθέσεις και βάση του περιορισμένου χρόνου σχεδίασης οι υποψήφιοι όφειλαν, πρώτα να επικεντρωθούν στην σωστή απεικόνιση όσον αφορά τα μετρήματα τις αναλογίες και τα κενά,  όπως και την ιεράρχηση των τόνων, αλλά και να αποδώσουν με την κατάλληλη γραφή και αξιολόγηση λεπτομερειών την υφή…να δείξουν δηλαδή οτι έχουν ‘μεράκι’ έστω και αποσπασματικά αν ο χρόνος δεν τους φτάσει. Στο φετινό θέμα αυτό είναι ένα ακόμα στοιχείο που θα κάνει την διαφορά, που θα καθορίσει δηλαδή ποιοι δεν αρκέστηκαν στην απλή απόδοση βασικών σχημάτων και τόνων, αλλά προχώρησαν δίνοντας ζωγραφικότητα και ζωντάνια στο σχέδιο τους, εντάσσοντας την υφή των αντικειμένων και ιδιαίτερες λεπτομέρειες που παρατήρησαν χωρίς να χάσουν την συνολική θεώρηση. Οι βαθμολογητές δεδομένου της απλότητας του θέματος προς σχεδίαση, γνωρίζουν οτι οι κατάλληλα προετοιμασμένοι υποψήφιοι έχουν στην διάθεση τους τον χρόνο να προβούν στις παραπάνω ενέργειες και είναι κάτι που θα αξιολογήσουν θετικά, θα επιβραβεύσουν  δηλαδή όσους  εκμεταλλεύτηκαν στο έπακρον τον χρόνο για την απόδοση λεπτομερειών και ματιέρας συνολικά!